Definicja choroby zawodowej
W orzecznictwie przyjmuje się, że definicja choroby zawodowej wymaga wypełnienia dwu elementów – formalnego, którym jest wymienienie choroby w wykazie chorób zawodowych oraz materialnego – związku przyczynowego choroby z warunkami środowiska pracy (por. wyr. SN z 4.6.1998 r., III RN 36/98, OSNAPiUS 1999, Nr 6, poz. 19 czy wyr. z 18.1.2002 r., III RN 188/00, Pr.Pracy 2002, Nr 7-8, s. 57).
W przypadku stwierdzenia obydwu ww. cech istnieje domniemanie związku przyczynowego (por. wyr. SN z 3.2.1999 r., III RN 110/98, OSNAPiUS 1999, Nr 22, poz. 709; wyr. SN z 19.7.1984 r., II PRN 9/84, OSNCP 1985, Nr 4, poz. 53; wyr. NSA z 9.1.2007 r., II OSK 388/06, Legalis; wyr. NSA z 7.6.2006 r., II OSK 388/06, Legalis). Również w doktrynie, mówiąc o powyższych elementach definicji choroby zawodowej, wskazuje się, że elementem o charakterze formalnym jest wymienienie choroby w wykazie chorób zawodowych, a elementem materialnym wykazanie związku przyczynowego między działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia albo sposobem wykonywania pracy a wystąpieniem choroby (por. R. Celeda, [w:] L. Florek (red.), Kodeks pracy. Komentarz, s. 1068).
Choroba zawodowa
Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30.10.2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz.1673 ze zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w wykazie chorób zawodowych, o którym mowa w art. 237 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy – art. 4 ww. ustawy.
Decyzja administracyjna, a choroba zawodowa
W przypadku gdy w postępowaniu administracyjnym odmówiono wnioskodawcy uznania choroby zawodowej, jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (uchwała SN z 29.06.1995 r, II PZP 2/95, OSNP 1996/4/57, wyrok SN z 19.09.2000 r., II UKN 725/99 OSNP 2002/7/170 ) Sąd w sprawie o świadczenia przysługujące pracownikowi z tytułu choroby zawodowej nie jest związany decyzją administracyjną inspektora sanitarnego o nieistnieniu tej choroby, dlatego też w toku postępowania Sąd dokonał ustaleń zmierzających do ustalenia tej niewątpliwie kwestii spornej w niniejszej sprawie.
Przedawnienie roszczenia
Według aktualnego do 27 czerwca 2017 r. brzmienia omawianego przepisu, rozpoczęcie biegu trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia było uzależnione od wykazania wiedzy poszkodowanego o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442 1 § 1 k.c.), co oznaczało, że bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od otrzymania przez poszkodowanego takich informacji, które, oceniając obiektywnie, pozwalają z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo szkody konkretnemu podmiotowi.
Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach (przytaczanych także trafnie przez Sąd Okręgowy) wyjaśnił, co należy rozumieć przez „dowiedzenie się o szkodzie” oraz kiedy można uznać, że poszkodowany dowiedział się o osobie obowiązanej do jej naprawienia, uznając, że dowiedzenie się o szkodzie na osobie w rozumieniu art. 442 1 § 1 k.c. ma miejsce wówczas, gdy poszkodowany zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia w postaci doznanego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.
Nie jest jednak konieczna wiedza o zakresie szkody i trwałości jej następstw (uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSNCP 1964 nr 5, poz. 87 i z dnia 12 lutego 1969 r., III PZP 43/68, OSNCP 1969 nr 9, poz. 150 oraz wyroki SN z dnia 16 sierpnia 2005 r., I UK 19/05, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 219; z dnia 15 listopada 2006 r., I UK 150/06, OSNP 2008 nr 1-2, poz. 19; z dnia 17 maja 2006 r., I CSK 176/05; z dnia 7 kwietnia 2016 r., II CSK 442/15; z dnia 12 maja 2011 r., III CSK 236/10, OSP 2012 nr 11 poz. 107; z dnia 13 stycznia 2004 r., V CK 172/03).
W wyroku z dnia 15 listopada 2007 r., II PK 62/07 (OSNP 2009, nr 1-2, poz. 4) Sąd Najwyższy jednoznacznie rozstrzygnął, że początkiem biegu trzyletniego terminu przedawnienia z art. 442 1 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie jest data uprawomocnienia się decyzji lub orzeczenia organu stwierdzającego istnienie choroby zawodowej.
Bieg przedawnienia
Bieg tego przedawnienia rozpoczyna się w chwili dowiedzenia się przez poszkodowanego pracownika o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, a nie w momencie uzyskania pewności co do związku przyczynowego między zdarzeniem a jego skutkiem w postaci szkody.
Choroby zawodowe i inne schorzenia pracownicze z reguły nie są skutkiem jednego zdarzenia (jak to ma miejsce w razie doznania urazów cielesnych, wypadków śmiertelnych), lecz rozwijają się przez dłuższy czas, niejednokrotnie w zbiegu ze schorzeniem samoistnym i naturalnym procesem starzenia się organizmu. Fakt ten rzutuje na oznaczenie początkowego momentu biegu roszczenia odszkodowawczego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1968 r., II PR 176/68, LEX nr 13969). Skoro zaś do przyjęcia daty rozpoczęcia biegu przedawnienia konieczne jest również istnienie po stronie poszkodowanego wiedzy o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody, wiedza ta powinna być na tyle konkretna, by pozwalała na przypisanie z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa danemu podmiotowi sprawstwa szkody (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2006 r., I CSK 176/05, LEX nr 191138). Świadomość ta nie musi jednak oznaczać pewności co do związku przyczynowego między zdarzeniem wyrządzającym szkodę a jego skutkami, stąd nie jest konieczne oczekiwanie poszkodowanego na uprawomocnienie się decyzji właściwego organu o stwierdzeniu choroby zawodowej jako konsekwencji warunków zatrudnienia u konkretnego pracodawcy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2007 r., II PK 62/07, OSNP 2009 nr 1-2, poz. 4 i z dnia 14 czerwca 2011 r. I PK 258/10, LEX nr 1001280).
Początkiem biegu przedawnienia jest miarodajne i autorytatywne orzeczenie kompetentnej placówki medycznej, która dokonała rozpoznania występującego schorzenia i zakwalifikowała je, jako chorobę zawodową, a zatem dzień wydania orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy stwierdzającego u strony chorobę zawodową nie jest natomiast konieczne oczekiwanie poszkodowanego na uprawomocnienie się decyzji właściwego organu o stwierdzeniu choroby zawodowej jako konsekwencji warunków zatrudnienia u konkretnego pracodawcy (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 października 2020r., I PK 66/19; z dnia 25 marca 2014r., I PK 213/13; dnia 10 października 2012 r., III BP 4/11, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 181).
Nadużycie prawa, a zarzut przedawnienia
Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody. W szczególności ma znaczenie charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania. Możliwość zastosowania art. 5 k.c. nie zawsze jednak musi być wiązana z negatywną oceną zachowania osoby zobowiązanej do naprawienia szkody, przejawiającego się w utrudnianiu wcześniejszego dochodzenia roszczenia przez poszkodowanego (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2007 r., III CSK 208/06). W orzecznictwie przyjmowano również, że klauzula generalna niedopuszczalności czynienia ze swego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego ma na celu zapobieganie stosowania prawa w sposób prowadzący do skutków nieetycznych lub rozmijających się w sposób zasadniczy z celem danej regulacji prawnej.
Istota prawa cywilnego jest ochrona praw podmiotowych
Należy jednak pamiętać, że istotą prawa cywilnego jest ochrona praw podmiotowych, tak więc odmowa udzielenia tej ochrony osobie, która korzysta z przysługującego jej prawa podmiotowego w sposób zgodny z jego treścią, może mieć miejsce zupełnie wyjątkowo i musi być uzasadniona istnieniem szczególnych okoliczności uzasadniających przyjęcie, że w określonym układzie stosunków uwzględnienie powództwa prowadziłoby do skutków szczególnie dotkliwych i nieakceptowanych (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 sierpnia 2015 r., II CSK 555/14, LEX nr 1801548; z dnia 28 października 2015 r., II CSK 831/14, LEX nr 1938674).
Kancelaria Prawna Sosnowiec
Kancelaria Prawna Sosnowiec, Adwokat Sosnowiec, Prawnik Sosnowiec, prowadzi sprawy cywilne. Oferujemy kompleksową pomoc prawną z zakresu prawa cywilnego.
Kancelaria prowadzi sprawy o choroby zawodowe.
Zapraszamy na konsultacje z adwokatami, radcami prawnymi, prawnikami w Kancelarii Prawnej w Sosnowcu.
Kancelaria Prawna mieści się przy ul. Sucha 33 w Sosnowcu. Do kancelarii prawnej w Sosnowcu można dojechać komunikacją miejska miasta Sosnowiec.