Zgodnie z art. 125 k.c., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 1104) roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem sześciu lat.
Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem trzech lat.
Roszczenia powstałe przed dniem wejścia w życie ustawy
Stosownie do treści art. 5 ust. 1 ustawy z 13.04.2018 r. do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Jeżeli zgodnie z ustawą zmienianą w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Jeżeli jednak przedawnienie, którego bieg terminu rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 5 ust. 2). Ustawa weszła w życie w dniu 9 lipca 2018 r.
Termin przedawnienia
Przepis art. 125 k.c. w poprzednim brzmieniu przewidywał 10-letni termin przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu. Mając na uwadze to, że ustawa weszła w życie 09.07.2018 r., oczywistym jest, że sześcioletni termin przedawnienia liczony od dnia wejścia jej w życie nie upłynął. Pozostaje więc ustalenie, czy upłynął 10-letni termin przedawnienia przewidziany w przepisach dotychczasowych.
Przerwanie biegu przedawnienia przez czynność przed sądem
Zgodnie z art. 123 § 1 pkt. 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.
Zgodnie z art. 124 § 1 k.c. po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. W razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone (art. 124 § 2 k.c.).
Przerwanie biegu przedawnienia
Powszechnie przyjmuje się, że złożenie wniosku o nadanie orzeczeniu sądowemu klauzuli wykonalności przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt. 1 k.c.). Złożenie wniosku o nadanie orzeczeniu klauzuli wykonalności jest bowiem czynnością „przedsięwziętą przed sądem bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia”.
W uzasadnieniu postanowienia z dnia 5 grudnia 2019 r., III CZP 38/19, Sąd Najwyższy stwierdził, że zgłoszenie żądania nadania klauzuli wykonalności nie tylko przerywa bieg przedawnienia, lecz również powoduje, że przedawnienie nie będzie biegło do chwili ukończenia postępowania klauzulowego, czyli przez okres, w którym uprawniony nie ma możliwości podejmowania innych działań w celu realizacji roszczenia
Zróżnicowany termin przedawnienia
W art. 125 § 1 k.c. zróżnicowano terminy przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe i innych roszczeń. Roszczenie o odsetki za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) należą do kategorii świadczeń okresowych i – jeżeli zostały stwierdzone tytułem wykonawczym – powinny przedawniać się z upływem trzech lat (art. 125 § 1 zdanie drugie k.c.). Chodzi tu jednak tylko o odsetki „należne w przyszłości”, a więc takie, które stają się wymagalne m.in. po uprawomocnieniu się wyroku sądowego, stwierdzającego obowiązek zapłaty tych odsetek (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2016 r., IV CSK 528/15).
Natomiast, określony w art. 125 § 1 k.c. dziesięcioletni termin przedawnienia ma zastosowanie do stwierdzonych wyrokiem roszczeń o odsetki za opóźnienie wymagalnych w dacie uprawomocnienia się wyroku. Trzyletniemu przedawnieniu ulegają stwierdzone wyrokiem roszczenia o odsetki za opóźnienie należne i wymagalne po dniu uprawomocnienia się wyroku.
Roszczenie o odsetki
Roszczenie o odsetki ma charakter akcesoryjny. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego nie ma przeszkód co do roszczeń akcesoryjnych, które nie pełnią funkcji zabezpieczającej, a więc takich jak roszczenie o odsetki za opóźnienie, aby ich los był niezależny od losu roszczenia głównego.
Zatem przyjmuje się, że roszczenia o odsetki za opóźnienie przedawniają się w terminie lat 3, tak jak roszczenia okresowe, odrębnie od roszczenia głównego, z reguły jednak nie później niż z upływem terminu roszczenia głównego (wyrok SN z 20 stycznia 2005r., III CZP 42/04). (por. uchwała SN z dnia 26 stycznia 2005 roku, sygn. akt III CZP 42/04). Odsetki należą się za każdy dzień opóźnienia i roszczenia o nie stają się wymagalne z każdym następnym dniem, a stosownie do tego w odpowiednich terminach ulegają przedawnieniu.
Zarzut przedawnienia
Zarzut przedawnienia (art. 117 § 2 k.c.) jest zarzutem prawa materialnego; uznawany jest za prawo podmiotowe kształtujące. Skorzystanie z tego prawa zależy wyłącznie od dłużnika, od jego bowiem woli zależy, czy oświadczy, że uchyla się od zaspokojenia roszczenia. Oświadczenie takie jest aktem jednostronnym i trwale kształtuje sytuację prawną przeciwnika. Do oświadczenia o uchyleniu się od zaspokojenia roszczenia stosuje się zasady obowiązujące przy składaniu oświadczeń woli (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2004 r., V CK 38/04).
Skuteczne oświadczenie woli dłużnika
Skuteczne oświadczenie woli dłużnika (art. 61 k.c.), wyrażone przez każde zachowanie się, które ujawnia jego wolę w sposób dostateczny (art. 60 k.c.), pozbawia roszczenie cechy zaskarżalności; roszczenie przekształca się w roszczenie naturalne. Roszczenie istnieje co prawda nadal jako skuteczny tytuł do żądania świadczenia, ale traci ochronę prawną, co oznacza, że nie może być dochodzone przy zastosowaniu przymusu państwowego (wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2019 r., IV CSK 152/18).
Skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia
Zatem dla skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia wystarczające jest złożenie przez dłużnika oświadczenia woli o uchyleniu się od zaspokojenia skonkretyzowanego roszczenia ze względu na jego przedawnienie (art. 117 § 2 k.c.). Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, dłużnik nie ma obowiązku „wykazać przesłanek, które legły u podstaw tego zarzutu”, ani wskazać początkowej i końcowej daty terminu przedawnienia. Skutek, o którym mowa w art. 117 § 2 k.c., powstaje w razie złożenia przez dłużnika oświadczenia woli, o ile oczywiście upłynął termin przedawnienia, i nie jest konieczne spełnienie innych przesłanek. Takie oświadczenie zostało złożone przez pozwaną spółkę w toku postępowania.
Rolą sądów meriti była natomiast ocena, czy dochodzone przez powoda roszczenie uległo przedawnieniu. Dla dokonania tej oceny istotne jest ustalenie, od kiedy roszczenie stało się wymagalne. Ten moment bowiem, co do zasady, przesądza o początku biegu terminu przedawnienia (art. 120 k.c.). Długość terminu przedawnienia również wynika z przepisów prawa (art. 118 k.c.). Te elementy są wystarczające do oceny tego, czy zarzut przedawnienia został podniesiony skutecznie (zob. Wyrok SN z dnia 15.12.2021 r.,sygn. akt I CSKP 182/21).
Kancelaria Prawna Sosnowiec
Kancelaria Prawna Sosnowiec, Adwokat Sosnowiec, Prawnik Sosnowiec, prowadzi sprawy o dyskryminację. Oferujemy kompleksową pomoc prawną z zakresu prawa cywilnego.
Kancelaria prowadzi sprawy cywilne. Adwokaci, radcowie prawni w Oddziale Kancelarii prawnej w Sosnowcu pomogą Państwu w sprawach cywilnych, karnych jak i sprawach spadkowych.