Urządzenia elektroenergetyczne,
W doktrynie i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż ponoszenie przez przedsiębiorstwa energetyczne kosztów niepotrzebnego dla prawidłowego funkcjonowania sieci dystrybucyjnych usuwania sprawnych technicznie urządzeń elektroenergetycznych i konieczność wybudowania ich w nowych lokalizacjach powodowałaby nieuzasadnione (nadmierne) koszty, które musiałyby zostać uwzględnione przy kalkulacji taryf dla energii elektrycznej, co w praktyce oznacza, że koszty te musieliby ponosić wszyscy odbiorcy energii elektrycznej obsługiwani przez pozwaną.
Co więcej, usunięcie fragmentu napowietrznej i podziemnej linii elektroenergetycznej z działki powodów bez jednoczesnego wybudowania alternatywnej linii zasilającej w energię elektryczną skutkowałoby całkowitym pozbawieniem zasilania odbiorców z miejscowości położonych na trasie O. – O. – M.
Likwidowanie sprawnej technicznie infrastruktury elektroenergetycznej
Likwidowanie sprawnej technicznie infrastruktury elektroenergetycznej powinno być uwzględniane jedynie w szczególnych wypadkach tj. gdy obecność urządzeń w sposób jednoznaczny i oczywisty sprzeciwia się skonkretyzowanym planom inwestycyjnym na nieruchomości, a nadto ich usunięcie jest możliwe i nie spowoduje ujemnych skutków dla pozostałych odbiorców energii elektrycznej.
Godzi się również zauważyć, iż zgodnie z ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne, przedsiębiorstwo energetyczne jest obowiązane jedynie do pokrycia kosztów związanych z niezbędną dla przyłączenia budową, rozbudową, przebudową lub modernizacją urządzeń infrastruktury elektroenergetycznej.
Przedsiębiorstwo energetyczne nie ma obowiązku finansowania
Zatem skonstatować należy, iż przedsiębiorstwo energetyczne nie ma obowiązku finansowania innych działań wynikłych z potrzeby właściciela nieruchomości, a w szczególności przebudowy istniejących urządzeń energetycznych w celu lepszego wykorzystania posiadanej nieruchomości. W ocenie Sądu, w sytuacji, gdyby pozwana była zobowiązana spełniać żądania właścicieli (użytkowników wieczystych) nieruchomości i przebudowywać sprawnie funkcjonujące urządzenia elektroenergetyczne, to koszty jej działalności wzrosłyby w sposób nadmierny i krzywdzący dla wszystkich odbiorców energii elektrycznej (zob. wyrok Sąd Rejonowy w Piszu z 2024-04-25, sygn. akt I C 12/21).
Negatywne skutki usunięcia linii energetycznych
Usunięcie przedmiotowych linii elektroenergetycznych będzie rodziło negatywne skutki dla okolicznych odbiorców, których zasila, a zatem będzie naruszało interes publiczny (społeczny). Oceniając zatem zasadność żądania powodów Sąd miał na względzie to, że prawo własności, na które się powołują nie jest prawem absolutnym i granice jego wyłączności muszą być oceniane z uwzględnieniem interesu publicznego.
Żądanie nakazania usunięcia urządzeń przesyłowych zgłoszone przez powodów w oparciu o treść art. 222 k.c. podlegało oddaleniu ze względu na to, że nie uwzględnia ono interesu publicznego. Prawo własności nie jest prawem bezwzględnym i podlega ograniczeniom wynikającym z ustawy i zasad współżycia społecznego.
W ocenie Sądu żądanie usunięcia linii przesyłowych posadowionych na nieruchomościach strony powodowej jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego takimi jak prawo do nieprzerwanego zaopatrywania w energię elektryczną oraz prawo poprawy warunków bytowych gospodarstw domowych poprzez zasilanie w energię elektryczną, tym samym nie może korzystać z ochrony prawnej. Uwzględnienie żądania prowadziłoby też do konieczności ograniczenia własności osób trzecich z uwagi na konieczność zmiany przebiegu linii i poprowadzenie jej przez grunty sąsiednie.
Zmiana przebiegu linii elektroenergetycznej
Zmiana przebiegu linii elektroenergetycznej wiązałaby się przy tym nie tylko ze znacznymi kosztami wynikającymi z koniecznością poniesienia kosztów technicznego przebudowania linii, ale również z kosztami ograniczenia praw właścicieli innych nieruchomości.
Przerzucenie na innych właścicieli gruntów, które do tej pory nie były „obciążone” urządzeniami przesyłowymi, konieczności znoszenia ograniczeń z tym związanych uznane być musi za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i to zwłaszcza w sytuacji, w której poprzednik prawny powodów i powódka A. K. (2) nabywając przedmiotowe działki mieli świadomość istnienia urządzeń przesyłowych. Możliwości takiej są natomiast pozbawieni właściciele nieruchomości, na których działki przeniesione miałyby być urządzenia przesyłowe znajdujące się obecnie na gruncie powódki (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 13 lutego 2013r., I ACa 1398/12, L.).
Pas techniczny
Artykuł 3051 k.c. nie rozstrzyga expressis verbis jak szeroki jest zakres funkcjonowania jednej służebności, dlatego skonkretyzowanie treści służebności następuje przy jej ustanowieniu. Mając na względzie przeznaczenie urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., na jej treść składa się przede wszystkim uprawnienie do posadowienia urządzeń wraz z zachowaniem pasa technicznego, a także uprawnienie do ich utrzymywania na niej oraz bieżącej eksploatacji, dozoru, konserwacji, remontu, modernizacji, usuwania awarii.
Powierzchnia nieruchomości zajęta pod służebność
Powierzchnia nieruchomości zajęta pod służebność powinna zabezpieczać potrzeby eksploatowania urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego zapewniając możliwość prawidłowego korzystania z nich. Ustalenie tytułu do korzystania z cudzej nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy korzystającego z urządzeń przesyłowych prowadzi do ograniczenia prawa właściciela nieruchomości obciążonej i powinno dotyczyć tylko takiego zakresu korzystania z jego nieruchomości, jaki okaże się niezbędny dla osiągnięcia celów, które przedsiębiorca zamierza realizować przy wykorzystaniu tych urządzeń (zob. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2015 r., III CZP 88/15, Biul. Sądu Najwyższego 2015/12/10 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 9 lipca 2015 r., I CSK 629/14, OSG 2015, nr 12, poz. 98; z 9 sierpnia 2016 r., II CSK 770/15, niepubl.; i z 13 czerwca 2018 r., III CZP 118/17, niepubl.)
Służebność przesyłu
Służebność przesyłu jest bowiem służebnością czynną, bo jej ustanowienie upoważnia przedsiębiorcę do określonych działań na nieruchomości obciążonej, a ich cel ma być podporządkowany utrzymaniu we właściwym stanie technicznym urządzeń niezbędnych mu do wykonywania działalności gospodarczej.
Sprowadzają się one do wejścia na obciążony grunt, zajęcia go na czas budowy urządzeń, ich trwałego osadzenia na nim, a następnie upoważnienia do wchodzenia na grunt w celu podejmowania czynności niezbędnych do utrzymania, 12 konserwacji, remontu, modernizacji, dozoru czy usunięcia awarii urządzeń przesyłowych. Z kolei właściciel musi znosić uprawnienia przedsiębiorcy do podejmowania tych działań, co wiąże się z ograniczeniami, co do sposobu korzystania z niej i takiego jej zagospodarowania, by przedsiębiorca miał zagwarantowaną możliwość dostępu do swoich urządzeń i realizowania swoich uprawnień.
Powierzchnia nieruchomości zajęta pod służebność
Powierzchnia nieruchomości zajęta pod służebność powinna zatem zabezpieczać potrzeby eksploatowania urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego, czego nie należy identyfikować z przesłankami decydującymi o wyznaczeniu strefy ochronnej (kontrolowanej), w obrębie, której trzeba liczyć się z istnieniem urządzenia przesyłowego, celem zapewnienia warunków jego bezpiecznego funkcjonowania. Nie wyznacza ona bowiem potrzeb przedsiębiorcy przesyłowego w zakresie korzystania z nieruchomości obciążonej służebnością (zob. Postanowienie SN z dnia 20.04.2023 r., sygn. akt II CSKP 620/22).
Wynagrodzenie za ustanowienie służebności
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno być ekwiwalentne, ustalane każdorazowo indywidualnie i dostosowane do okoliczności istotnych w danej sprawie. Należy je określać proporcjonalnie do stopnia ingerencji w treść prawa własności, w sposób adekwatny do ograniczeń spowodowanych ustanowieniem służebności.
Wysokość należnego wynagrodzenia
Ustalając wysokość należnego wynagrodzenia należy brać pod uwagę wszystkie czynniki ograniczające właściciela nieruchomości, we wzajemnym powiązaniu, stosownie do doniosłych dla określenia wynagrodzenia okoliczności konkretnego przypadku.
Powinno ono stanowić ekwiwalent wszystkich korzyści, których właściciel nieruchomości zostaje pozbawiony w związku z jej obciążeniem oraz pokrywać wszystkie niedogodności, jakie w przyszłości go dotkną w związku z ustanowieniem służebności (zob. m.in. uchwały Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2005 r., III CZP 29/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 64 i z 8 września 2011 r., III CZP 43/11, OSNC 2012, nr 2, poz. 18 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2005 r., V CK 679/04, niepubl.; z 3 lutego 2010 r., II CSK 444/09, niepubl.; z 5 kwietnia 2012 r., II CSK 401/11, niepubl.; z 18 kwietnia 2012 r., V CSK 190/11, niepubl.; z 20 września 2012 r., IV CSK 56/12, niepubl.; z 8 lutego 2013 r., IV CSK 317/12, niepubl.; z 27 lutego 2013 r., IV CSK 440/12, niepubl.; i z 9 października 2013 r., V CSK 491/12, niepubl.).
Niedogodności wynikające z obciążenia nieruchomości
Punktem wyjścia przy ocenie rozmiaru niedogodności wynikających z obciążenia nieruchomości służebnością przesyłu musi być rozważenie charakteru obciążanej nieruchomości, a mianowicie jej położenia, rozmiaru, rodzaju, kształtu, przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego, albo w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, a w ich braku właściwości terenu, na którym leży nieruchomość i sposobu wykorzystania nieruchomości sąsiednich, utratę pożytków, ograniczenia w rozporządzaniu, swobodnym decydowaniu o przeznaczeniu nieruchomości, zagospodarowaniu jej, wpływie na ograniczenie korzystania z nieruchomości przez właściciela, zmniejszenia jej wartości.
Następnie ocenić trzeba właściwości urządzeń, które uprawniony przedsiębiorca posadowił na obciążonej nieruchomości, ich przebieg oraz ocenić uciążliwości związane z ich stałą obecnością nad gruntem, względnie uciążliwości wynikające z ich działania, a nadto jeszcze rozważyć stopień ich natężenia. Nie można się w tym zakresie kierować schematyzmem, lecz należy brać pod uwagę wszystkie te czynniki we wzajemnym powiązaniu, stosownie do doniosłych dla określenia wynagrodzenia okoliczności konkretnego przypadku.
Pojęcie wynagrodzenia
W orzecznictwie Sądu Najwyższego dostrzeżono przy tym, iż pojęcie wynagrodzenia jest szersze niż odszkodowania, zatem w razie poniesienia szkody na skutek posadowienia na nieruchomości infrastruktury przesyłowej, fakt ten musi być brany pod uwagę przy określaniu wysokości należnego wynagrodzenia, choć należy się ono właścicielowi nieruchomości obciążonej także wtedy, gdy żadnej szkody nie poniósł (zob. Postanowienie SN z dnia 20.04.2023 r., sygn. akt II CSKP 620/22).
Ograniczenia związane ze strefą ochronną
Ograniczenia związane ze strefą ochronną znajdującą się poza pasem służebności przesyłu mogą być, zatem kompensowane w wynagrodzeniu za ustanowienie służebności przesyłu. Odpowiednie wynagrodzenie powinno być bowiem ustalone z uwzględnieniem stopnia ingerencji w treść prawa własności i zakresu uszczuplenia tego prawa, a nie tylko wyłącznie w oparciu o powierzchnię pasa służebności (zob. m.in. uchwały Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2005 r., III CZP 29/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 64 i z 8 września 2011 r., III CZP 43/11, OSNC 2012, nr 2, poz. 18; postanowienia Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2005 r., V CK 679/04, niepubl.; z 3 lutego 2010 r., II CSK 444/09, niepubl.; z 5 kwietnia 2012 r., II CSK 401/11, niepubl.; z 18 kwietnia 2012 r., V CSK 190/11, niepubl.; z 20 września 2012 r., IV CSK 56/12, niepubl.; z 8 lutego 2013 r., IV CSK 317/12, niepubl.; z 27 lutego 2013 r., IV CSK 440/12, niepubl.; z 9 października 2013 r., V CSK 491/12, niepubl.; z 12 października 2017 r., IV CSK 724/16, niepubl.; i z 5 grudnia 2019 r., III CZP 20/19, niepubl.).
Kancelaria Prawna Sosnowiec
Kancelaria Prawna Sosnowiec, Adwokat Sosnowiec, Prawnik Sosnowiec, prowadzi sprawy o usunięcie urządzeń elektroenergetycznych, służebności przesyłu. Oferujemy kompleksową pomoc prawną z zakresu prawa energetycznego.
Zapraszamy na konsultacje z adwokatami, radcami prawnymi, prawnikami w Kancelarii Prawnej w Sosnowcu. Przeanalizujemy dla Państwa umowy z przedsiębiorstwami energetycznymi.
Kancelaria Prawna mieści się przy ul. Sucha 33 w Sosnowcu. Do kancelarii Prawnej w Sosnowcu można dojechać komunikacją miejska miasta Sosnowiec.