Zgodnie z art. 286 § 1 k.k., kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Przypisując sprawcy popełnienie przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k., należy wykazać, że obejmował on swoją świadomością i zamiarem bezpośrednim (kierunkowym), że wprowadza w błąd inną osobę (względnie wyzyskuje błąd), oraz to, że doprowadza ją w ten sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem – i jednocześnie chce wypełnienia tych znamion (wyrok SN z 02.02.2007 r. IV KK 378/06).
Określone w art. 286 kk przestępstwo oszustwa jest przestępstwem umyślnym zaliczanym do tzw. celowościowej odmiany przestępstw kierunkowych. Ustawa wymaga, aby zachowanie sprawcy było ukierunkowane na określony cel, którym w przypadku oszustwa jest osiągnięcie korzyści majątkowej. Powyższe ujęcie znamion strony podmiotowej wyklucza możliwość popełnienia oszustwa z zamiarem ewentualnym. Ponadto zamiar doprowadzenia innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem wskutek wprowadzenia jej w błąd, co do istotnych okoliczności, musi istnieć już w chwili zawarcia kontraktu.
Zgodnie z art. 286 § 1 kk przestępstwo oszustwa popełnia ten, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem, za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania.
Czynność sprawcza
Czynność sprawcza polega zatem na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym. Doprowadzenie należy tu rozumieć, jako wywołanie niekorzystnej dla pokrzywdzonego decyzji rozporządzającej w odniesieniu do jego mienia (Oczkowski, Oszustwo, s. 9 i n.; Oczkowski [w:] System, t. 9 s. 128 i n.). Wprowadzenie w błąd polega zaś na podjęciu przez sprawcę podstępnych zabiegów, prowadzących do wywołania u pokrzywdzonego mylnego wyobrażenia o rzeczywistości. Wyzyskanie błędu zachodzi wtedy, kiedy pokrzywdzony już ma błędne wyobrażenie o rzeczywistości, sprawca zaś wyobrażenie to wykorzystuje. Należy ponadto wskazać, że niekorzystne rozporządzenie mieniem to takie, które powoduje uszczerbek w istniejącym majątku pokrzywdzonego lub umniejszenie przyszłych zysków Oszustwo określone w art. 286 § 1 jest przestępstwem materialnym. Skutek stanowi niekorzystne rozporządzenie mieniem.
Nie stanowi wprowadzenia w błąd zachowanie
Nie stanowi wprowadzenia w błąd zachowanie odnoszące się do stanów rzeczy mających nastąpić w przyszłości i zarazem obiektywnie niepewnych [T. O., Oszustwo…, s. 43-44]. Nie jest stanem rzeczy mającym nastąpić w przyszłości świadomość sprawcy, że nie wykona zaciągniętego zobowiązania. Świadomość taka i towarzyszące jej zapewnienie, że zobowiązanie zostanie wykonane, jest stanem aktualnym w czasie wprowadzania w błąd.
Przedmiotem wprowadzenia w błąd jest w takim wypadku świadomość sprawcy
Dlatego też przedmiotem wprowadzenia w błąd jest w takim wypadku świadomość sprawcy co do zamiaru spłaty zobowiązania, której zafałszowany obraz jest przedstawiany chronologicznie przed niekorzystnym rozporządzeniem mieniem [por. J. G., Wprowadzenie w błąd jako znamię oszustwa popełnianego w obrocie gospodarczym (w:) (…) penalne wobec problemów współczesnej przestępczości. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin profesora A. G., red. K. K., W. 2007, s. 63 i n.].
Inaczej rzecz ujmując, pochód przestępstwa oszustwa, a więc chronologiczne zakończenie czynności sprawczych, następuje w momencie, kiedy wprowadzony w błąd pokrzywdzony dokonuje niekorzystnego dla siebie rozporządzenia mieniem. Wszystkie zaś zdarzenia późniejsze, co do zasady, nie mogą mieć wpływu na ocenę zamiaru sprawcy w czasie popełnienia przestępstwa (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 maja 2015r., II AKa 135/15).
Późniejsze niewywiązanie się ze zobowiązania cywilnoprawnego
Późniejsze niewywiązanie się ze zobowiązania cywilnoprawnego, nawet świadome i celowe, o ile nie należy do zespołu okoliczności poszlakowych, wskazujących na pierwotny zamiar oszukańczy sprawcy, nie może dawać podstawy do przypisania odpowiedzialności karnej za oszustwo ( postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2013r., IV KK 322/13, opubl. L.), albowiem droga „ pochodu” przestępstwa oszustwa kończy się z chwilą dokonania przez pokrzywdzonego rozporządzenia takim mieniem i dlatego korzystność i niekorzystność owego rozporządzenia należy oceniać tylko z punktu widzenia okoliczności istniejących w czasie rozporządzenia mieniem, a nie tych, które nastąpią później. Tym samym nie każda nierzetelna realizacja umowy cywilno-prawnej może stanowić przestępstwo oszustwa. Zamiaru niewykonania zobowiązania nie można domniemywać w oparciu o sam fakt niewykonania zobowiązania. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów, podstawowym kryterium rozgraniczenia oszustwa od niewywiązania się ze zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym jest wykazanie, że w chwili zawierania zobowiązania (umowy) sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Oszustwo sądowe
W doktrynie i orzecznictwie wskazywano na czym może polegać oszustwo sądowe (wyrok SN z dnia 10.06.2010 r, IV KK 1/10). W realiach niniejszej sprawy, podejmowanie przez oskarżonego akcji procesowej nakierowanej na uzyskanie ochrony prawnej, gdy ta ochrona mu nie przysługuje.
Dodatkowo posłużenie się w piśmie inicjującym to postępowanie kopią tytułu wykonawczego, w sytuacji, gdy w innym postępowaniu wskazywał oskarżony, że tytuł został utracony, jednoznacznie wskazuje na usiłowanie doprowadzenia do powstania w świadomości osoby, która ma wydać wnioskowane orzeczenie, mylnego wyobrażenia o rzeczywistości.
Normatywna istota oszustwa sądowego
Normatywna istota oszustwa sądowego zasadza się na założeniu, iż podmiotem wprowadzanym w błąd jest sąd lub inny organ postępowania sądowego, zaś podmiotem, którego mieniem w sposób dla niego niekorzystny rozporządzono jest uczestnik postępowania sądowego (zob. Wyrok SA z Wrocławia – II Wydział Karny z dnia 16 grudnia 2014 r. II AKa 380/14).
Umyślne przestępstwo
Występek z art.286 § 1 kk jest umyślnym przestępstwem, które może zostać popełniony wyłącznie z zamiarem bezpośrednim kierunkowym, obejmującym cel i sposób jego realizacji. Inaczej rzecz ujmując, oszustwo zostaje dokonane wtedy, gdy obok elementów opisanych w omawianej normie prawnej, istnieje po stronie sprawcy bezpośredni i kierunkowy zamiar osiągnięcia korzyści majątkowej, obejmujący określony w tym przepisie, oszukańczy sposób działania. Zatem elementy przedmiotowe oszustwa muszą się mieścić w świadomości sprawcy i powinny być objęte jego wolą. Oznacza to, że w procesie dowodzenia należy wykazać, że sprawca nie tylko przewidywał, że jego zachowanie stanowiło element oszustwa i godził się na taki stan rzeczy, ale że chciał popełnić owo przestępstwo.
Kancelaria Prawna Sosnowiec
Kancelaria Prawna Sosnowiec, Adwokat Sosnowiec, Prawnik Sosnowiec, prowadzi sprawy spadkowe. Oferujemy kompleksową pomoc prawną z zakresu prawa karnego.
Kancelaria prowadzi sprawy o bezpodstawne wzbogacenie. Adwokaci, radcowie prawni pomagają klientom w sprawach oszustwa.