Zgodnie z art. 111 KRiO
Pozbawienie władzy rodzicielskiej
§ 1. Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców.
§ 1a. Sąd może pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej, jeżeli mimo udzielonej pomocy nie ustały przyczyny zastosowania art. 109 zarządzenia sądu opiekuńczego w sytuacji zagrożenia dobra dziecka § 2 pkt 5, a w szczególności gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem.
§ 2. W razie ustania przyczyny, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, sąd opiekuńczy może władzę rodzicielską przywrócić.
Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej.
Dobro dziecka
Zgodnie natomiast z art. 109 § 1 kriop jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia.
Kryterium zastosowania ingerencji sądu opiekuńczego na podstawie obu powyższych przepisów jest dobro dziecka i potrzeba ochrony tego dobra.
Stan zagrożenia dobra dziecka
Przyczyną zastosowania art. 109 kriop jest stan zagrożenia dobra dziecka, natomiast w trybie art. 111 kriop samo istnienie zagrożenia dobra dziecka nie wystarcza, muszą być ponadto stwierdzone konkretne okoliczności wskazane w tym przepisie. Pozbawienie władzy rodzicielskiej, mimo że jest środkiem najsurowszym, nie musi być poprzedzone zarządzeniami z art. 109 kriop (post. SN z dnia 3.12.98 r. II CKN 871/98).
Obowiązek rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka
Zgodnie z przepisem art. 95 § 1 i § 3 kriop władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowywania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw, a powinna być wykonywana tak, jak tego wymagają dobro dziecka i interes społeczny. Nadto obowiązek ten dotyczy alimentowania dziecka (postan. SN z dnia 12.01.2000 r. III CKN 834/99). Zgodnie natomiast z art. 96 kriop rodzice obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień .
Sytuacja, w której dziecko przebywa i wychowywane jest w prawidłowych warunkach
Przez dobro dziecka rozumie się sytuację , w której dziecko przebywa i wychowywane jest w warunkach maksymalnie gwarantujących mu właściwy rozwój fizyczny i duchowy, w rodzinie – najlepiej naturalnej – w atmosferze miłości, w warunkach pozwalających zaspokoić rozsądnie rozumiane jego potrzeby i najpełniej rozwijać jego talenty i zdolność samodzielnego , twórczego działania oraz kształtować charakter w duchu określonych ideałów. Model ten jest zwrócony nie tylko na aktualną sytuację dziecka, ale także zwrócony ku jego przyszłości i raczej owa dalsza perspektywa ideału dojrzałego człowieka zyskuje preferencje w razie kolizji z wartościami rozpatrywanymi jedynie z punktu widzenia aktualnych potrzeb dziecka /Z. Radwański: Pojęcie i funkcja „dobra dziecka” w polskim prawie rodzinnym i opiekuńczym, Studia Cywilistyczne,t.XXXI,s.19/.
Rażące zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich
Wnioskodawczyni … składając wniosek o pozbawienie uczestnika …. władzy rodzicielskiej odnośnie małoletniej zarzuciła uczestnikowi rażące zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich względem córki.
Rażące zaniedbania
Ustawodawca używając słowa „rażące zaniedbania” dał tym samym do zrozumienia, że nie chodzi o wszystkie zaniedbania rodziców, ale tylko o te poważne i o dużym stopniu szkodliwości dla dziecka. Ustawodawca nie wymaga przy tym wystąpienia skutków zaniedbań, chociaż mogą one wskazywać na wystąpienie ich w „rażącym stopniu”. W piśmiennictwie i w orzecznictwie podkreśla się jednak, że zaniedbania rodziców o mniejszym ciężarze gatunkowym mogą również uzasadniać pozbawienie władzy rodzicielskiej, jeśli charakteryzują się dużym nasileniem złej woli, uporczywością i niepoprawnością (post. SN z dnia 19.06.97 r. III CKN 122/97). Trwały brak zainteresowania dzieckiem również powoduje stan rażącego zaniedbywania obowiązków rodzicielskich szczególnie w sytuacji, gdy stan ten nie ustaje i brak przy tym pozytywnej prognozy co do możliwości poprawy sytuacji małoletniego.
[zob.Postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 15.07.2022 r., sygn.. akt III Nsm 2102/21]
Trwała przeszkoda
W myśl art. 111§1 kro jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców.
Jak podkreśla się w orzecznictwie i literaturze trwała przeszkoda to taka, która według rozsądnego przewidywania będzie istniała przez długi czas nie dający się ustalić albo wprawdzie możliwy do przewidzenia, ale obejmujący długi okres, z reguły wieloletni, czego przykładem może być zaginięcie tego z rodziców, co do którego sąd orzeka pozbawienie władzy rodzicielskiej, jego wyjazd na stałe za granicę połączony z całkowitym brakiem zainteresowania dzieckiem, umieszczenie rodzica w zakładzie karnym w celu odbycia długotrwałej kary, umieszczenie go z powodu nieuleczanej choroby w odpowiednim zakładzie leczniczym.
Natomiast jako konkretne przyczyny pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej z powodu jej nadużywania lub zaniedbań można wymienić nałóg pijaństwa rodziców, ich rozwiązły tryb życia, uprawianie przestępczego procederu, uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, nadmierne karcenie dziecka, znęcanie się nad dzieckiem, całkowity brak zainteresowania dzieckiem itp.
Skutek w postaci pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej
Skutek w postaci pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej może mieć tylko takie zaniedbywanie przez nich obowiązków, które może być zakwalifikowane jako rażące, muszą to być więc zaniedbania poważne, jednakże pozbawienie władzy rodzicielskiej mogą uzasadniać także zaniedbania o mniejszym ciężarze jeżeli nabierają one cech uporczywości i niepoprawności. Z treści art. 111 kro nie wynika wprost, by rażąco naganne zachowanie ojca dziecka względem jego matki, takie jak jej pobicie czy uporczywe nękanie, było podstawą pozbawienia go władzy rodzicielskiej. Jednakże, zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, takie okoliczności mogą uzasadniać ustalenie, że ojciec dziecka nadużywa władzy rodzicielskiej, a w konsekwencji stanowić przesłankę do pozbawienia go tej władzy. W postanowieniu z dnia 7 września 2000 r. (sygn. akt I CKN 931/00) Sąd Najwyższy wskazał, iż nadużywanie władzy rodzicielskiej zachodzi także wówczas, gdy postępowanie rodzica obiektywnie wywiera destrukcyjny wpływ na proces wychowania i rozwoju psychicznego dziecka, choćby nie było to związane z subiektywnym, negatywnym nastawieniem rodzica wobec dziecka.
Jak podkreślono w tym orzeczeniu, takie zachowania ojca dziecka, jak agresja, grożenie matce, zakłócanie spokoju domowego, jeśli są manifestowane w obecności dziecka, pozostają w sferze bezpośredniego oddziaływania na nie.
Jeśli rodzic zachowuje się w ten sposób, oznacza to, iż nie poczuwa się do troski o uczucia dziecka i świadomie naraża je na nieuniknione, negatywne przeżycia. W ten sposób stwarza stan poważnego zagrożenia dla prawidłowego rozwoju dziecka, a to stanowi niewątpliwie nadużywanie władzy rodzicielskiej. Ponadto przesłanką, która w opisywanej sprawie może stanowić dodatkową podstawę pozbawienia ojca władzy rodzicielskiej, jest okoliczność, iż zaniedbuje on swe obowiązki względem dziecka.
Rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów.
Zgodnie natomiast z art. 113 kro niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej.
Artykuł 113(1)§1 kro mówi z kolei, że jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego z nich rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia; w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.
Natomiast art. 113(2)§1 i §2 kro stanowi, że jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy ograniczy utrzymywanie kontaktów rodziców z dzieckiem. Sąd opiekuńczy może wówczas w szczególności zakazać spotykania się z dzieckiem, zakazać zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, zezwolić na spotykanie się z dzieckiem tylko w obecności drugiego z rodziców albo opiekuna, kuratora sądowego lub innej osoby wskazanej przez sąd, ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość czy też zakazać porozumiewania się na odległość.
Zobowiązanie rodziców do określonego postępowania
Dodatkowo w myśl art. 113(4) kro sąd opiekuńczy orzekając w sprawie kontaktów z dzieckiem może zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w szczególności skierować ich do placówek lub specjalistów zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wydanych zarządzeń [zob. Postanowienie Sądu Rejonowego w Nakle nad Notecią III Wydział Rodzinny i Nieletnich Sygn. akt III Nsm 63/16 z dnia 28 lutego 2018 roku].
Kancelaria Prawna Sosnowiec
Adwokaci, radcowie prawni, prawnicy w Kancelarii Prawnej w Sosnowcu, prowadzą sprawy z prawa rodzinnego i opiekuńczego. Oferujemy kompleksową pomoc prawną w kwestii spraw o pozbawienie władzy rodzicielskiej. Świadczymy kompleksową pomoc prawną w dziedzinie prawa rodzinnego i opiekuńczego.