Zgodnie z art. 52 § 1 k.r.o. z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu (§ 2).
Separacja faktyczna
Należy podkreślić, że ważnymi powodami, o których mowa w przepisie art. 52 § 1 k.r.o., jest m.in. okoliczność, że małżonkowie żyją w rozłączeniu i jest to stan trwały (separacja faktyczna). Przez ważne powody w rozumieniu powołanego wyżej przepisu rozumie się najogólniej takie sytuacje, w których dalsze trwanie wspólności majątkowej pociąga za sobą poważne zagrożenie – lub tym bardziej naruszenie – interesu majątkowego małżonka żądającego zniesienia wspólności.
Rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku
Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23.12.2022r. (I CSK 3491/22), zgodnie z którym rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia (art. 52 § 2 zd. 1 k.r.o.), przy czym w wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu. Ocena, czy chwilą, z którą ma zostać ustanowiona rozdzielność majątkowa, ma być data wydania wyroku, wniesienia pozwu czy też inny dzień, w szczególności poprzedzający wytoczenie powództwa, podlega swobodnemu uznaniu sądu. Niedopuszczalne jest jedynie oznaczenie chwili ustania wspólności z dniem późniejszym od daty uprawomocnienia się wyroku.
Ustalenie daty zniesienia wspólności ustawowej
Trzeba wskazać, że ustalenie daty zniesienia wspólności ustawowej jest następstwem ustaleń faktycznych, pozwalających określić moment, w którym dalsze pozostawanie w tej wspólności, ze względu na ważne powody, nie jest możliwe. Jednym z ważnych powodów w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o. jest długotrwała separacja małżonków, mająca swe źródło w nieporozumieniach między nimi, która sprawia, że małżonkowie tracą zdolność wykonywania aktów zarządu majątkiem wspólnym. Przy czym należy podkreślić, iż ” ważnym powodem” w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o. nie jest każda postać (przejaw) separacji faktycznej małżonków, lecz tylko taka, która zarazem uniemożliwia im lub znacznie utrudnia współdziałanie w zarządzie ich majątkiem wspólnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2000 r. w sprawie o sygn. akt II CKN 401/00, LEX nr 548761; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000 r. w sprawie o sygn. akt II CKN 1070/98, LEX nr 50872).
Trzeba podkreślić, że skoro wspólność majątkowa jest przypisaną małżeństwu jego cechą ustrojową, to orzeczenie jej zniesienia może nastąpić tylko w okolicznościach wyjątkowych, a w żadnym wypadku nie wcześniej niż w dniu, w którym aktualne staje się ustalenie istnienia ważnych powodów w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o.
Separacja faktyczna
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że do ważnych powodów, uzasadniających ustanowienie rozdzielności majątkowej, należy zaliczyć separację faktyczną, zwłaszcza, gdy jest ona długotrwała.
Podstawą ustanowienia rozdzielności majątkowej może być jednak tylko wtedy, gdy utrudnia lub uniemożliwia małżonkom zarząd w majątku wspólnym (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2004 r., sygn. akt III CK 126/03, nie publikowany, z dnia 4 grudnia 2000 r., I CKN 320/00, nie publikowany, z dnia 26 stycznia 2000 r., III CKN 585/98, nie publikowany ).
Rozdzielność majątkowa ważne powody
Przez ważne powody w rozumieniu art. 52 § 1 kro dające podstawę ustanowienia rozdzielności majątkowej przyjmuje się wytworzenie takiej sytuacji, która w konkretnych okolicznościach faktycznych wywołuje stan pociągający za sobą naruszenie lub poważne zagrożenie interesu majątkowego jednego z małżonków i z reguły dobra rodziny.
Ważny powód
Takim ważnym powodem może być separacja faktyczna małżonków, ale tylko taka, która zarazem uniemożliwia lub znacznie utrudnia współdziałanie małżonków w zarządzie ich majątkiem wspólnym. Obojętne jest natomiast, który z małżonków jest winny separacji i brak jest podstaw do oddalenia powództwa o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej z tej tylko przyczyny, że żądanie takie zgłasza małżonek winny separacji.
Okoliczność ta może być jednak brana pod uwagę przy ocenie zasadności powództwa w świetle art. 5 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1997 r., III CKN 51/97, OSNC 1997/12/194; z dnia 8 maja 2003 r., II CKN 78/01, LEX 80245; z dnia 24 listopada 2017 r., I CSK 118/17, LEX nr 2435663).
Data ustanowienia rozdzielności majątkowej
Wyjaśnienia wymaga, iż kwestię daty, z jaką należy ustanowić rozdzielność majątkową między małżonkami reguluje art. 52 kro. Z jego brzmienia wynika, iż tylko w wyjątkowych wypadkach Sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu (art. 52 § 2 zd. 2 kro). Ocena, czy chwilą tą ma być data wydania wyroku, wniesienia pozwu czy też jakiś dzień poprzedzający wytoczenie powództwa podlega swobodnemu uznaniu Sądu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2001 r. I CZ 132/01, Legalis nr 53959)
Ochrona interesu
Lektura obydwu jednostek redakcyjnych art. 52 k.r.o. pokazuje wyraźnie, że jego § 1 przyznaje każdemu z małżonków ochronę interesu polegającą na zmianie w sposobie ukształtowania majątkowych relacji małżeńskich poprzez przyznanie powództwa o wprowadzenie rozdzielności majątkowej. Natomiast § 2 tego przepisu reguluje kompetencje sądu orzekającego w sprawie wywołanej tym powództwem.
Tym samym, adresatem unormowań art. 52 § 2 k.r.o. nie jest żadne z małżonków, a jedynie sąd rozpoznający sprawę wywołaną powództwem o zniesienie wspólności majątkowej i wprowadzenie rozdzielności majątkowej między małżonkami.
Z art. 52 § 2 k.r.o. mówiącego, że „w wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa”, o którym mowa w art. 52 § 1 k.r.o. nie wynika samoistne prawo podmiotowe małżonka.
Przepis ten zakreśla jedynie granice kompetencji sądu w zakresie kształtowania ustroju majątkowego między małżonkami przy rozpoznawaniu żądania II CSKP 1848/22 wywiedzionego z art. 52 § 1 k.r.o. [zob. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt II CSKP 1848/22].
prawo podmiotowe każdego z małżonków do wprowadzenie rozdzielności majątkowej
Tylko z tego ostatniego przepisu wynika prawo podmiotowe każdego z małżonków do wprowadzenie rozdzielności majątkowej między małżonkami i nie obejmuje ono domagania się od sądu modyfikacji już uprzednio ustanowionej umową rozdzielności majątkowej małżonków, poprzez rozciągnięcie jej skutków na okres poprzedzający to umowne ustanowienie. Owszem, na mocy art. 52 § 2 k.r.o. „w wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa”, jednak ta kompetencja sądu jest nierozerwalnie skorelowana z rozpoznawaniem powództwa o ustanowienie rozdzielności majątkowej na mocy art. 52 § 1 k.r.o. i nie przysługuje sądowi w innym wypadku, niż przy rozpoznawaniu sprawy wynikłej z wytoczenia tego powództwa. Powództwo to natomiast, jako że jego przedmiotem jest ustanowienie rozdzielności majątkowej, nie może być wytoczone w sytuacji, gdy rozdzielność majątkowa między małżonkami już istnieje.
Z całą pewnością więc art. 52 § 1 i § 2 k.r.o. nie chroni ewentualnego interesu powoda, by skutki istniejącej już rozdzielności majątkowej między małżonkami przesunąć na moment wcześniejszy niż ten, w którym ta rozdzielność została już ustanowiona zanim małżonek wystąpił z powództwem z art. 52 § 1 k.r.o.
O ile więc ustawodawca dopuścił, by sąd ustanawiając rozdzielność majątkową określił jej początek na moment wcześniejszy niż wytoczenie powództwa na podstawie art. 52 § 1 k.r.o., o tyle nie sposób twierdzić, by traktowane łącznie przepisy art. 52 § 1 i § 2 k.r.o. przyznawały dodatkowo, samoistne prawo podmiotowe do zmiany momentu, od którego skutki prawne wywierać będzie ustanowienie rozdzielności majątkowej, która stała się faktem przed momentem wytoczenia powództwa [zob. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt II CSKP 1848/22].
Tym samym, oznaczenie dnia ustania małżeńskiej wspólności majątkowej nie jest samodzielnym przedmiotem żądania, ale koniecznym elementem rozstrzygnięcia sądu ustanawiającego rozdzielność majątkową między małżonkami na podstawie powództwa wytoczonego w oparciu o art. 52 §1 k.r.o. (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 30 maja 1996 r., III CZP 54/96).
Rozdzielność majątkowa – Kancelaria Prawna Sosnowiec
Kancelaria Prawna Sosnowiec, Adwokat Sosnowiec, Prawnik Sosnowiec, prowadzi sprawy o rozdzielność majątkową. Oferujemy kompleksową pomoc prawną z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, cywilnego.
Zapraszamy na konsultacje z adwokatami, radcami prawnymi, prawnikami w Kancelarii j w Sosnowcu.
Kancelaria Prawna mieści się przy ul. Sucha 33 w Sosnowcu. Do kancelarii można dojechać komunikacją miejska miasta Sosnowiec